ÂM BINH VÀ LÁ NGÓN: CHƯƠNG 11

Tinh mơ mồng một tết. Trời đột ngột trở lạnh, gió rít trên những tầng núi đá nghe như tiếng hú của loài vượn bị xua đuổi. Đường lên Mùa Sán vắng bóng người, bóng ngựa. Bếp nhà nào nhà nấy ăm ắp khói. Mùi thịt nướng, mùi thảo quả, mùi rượu móc vấn vít khắp các triền núi. Rồi đột nhiên, trời lại hửng nắng. Những vầng mây trắng nhẹ, xốp, đậu trên đỉnh núi ông Sét giống như thứ bánh khoải được bày lên mâm, nhìn là thèm được ăn. Mặt trời như quả lê lạc mùa, chín bói, hưng hửng vị ngọt đầu năm. Cái rét ý nhị, vảng vất gợi ý người ta chưng diện. Những bóng áo váy sặc sỡ bung ra từ nhà sàn, ùa xuống sân, xuống vườn.
Tết đấy. Người già đếm tuổi mình bằng những vết mốc loang lổ trên cây tống quá sủ già cỗi. Người trẻ đếm tuổi mình trên cây mai cựa mình, lột những đài mo ném xuống gốc, nằm ngửa trắng hếu. Trẻ con đếm tuổi mình bằng chiếc áo mới, váy mới vừa vặn. Đói no, thiếu thừa là việc của người lớn. Thích tết, thèm tết là việc của trẻ con. Tết không phải đi lấy củi, chỉ việc đun. Tết không phải đến lớp học bài, thoải mái đi chơi, reo hò. Tết không phải trông nhà vì nhà đầy người. Tết không phải trông em vì em bỗng rất ngoan và nghe lời người lớn. Đấy là tết của hằng trăm đứa trẻ khác ở Mùa Sán. Nhưng trẻ con nhà Chinh và nhà Đái thì khác. Cái tết không có mẹ chỉ giống như một lễ cúng. Vì có xôi, có bánh, có thịt, được nghỉ học nhưng không có mẹ rửa mặt cho. Không có mẹ giục giã. Không có mẹ nhắc nhở. Không có mẹ đưa về nhà ông bà ngoại.
Sau cái vằn mắt của Chinh. Ba đứa trẻ co rúm người đứng chụm vào góc cửa, nen nét nhìn ra sân. Hai đứa con gái lớn khẽ nắm chặt cái gương con trong lòng bàn tay, không dám đưa lên ngang mặt. Hơi lửa vừa làm chín hồng đôi má thiếu nữ. Muốn ra đường lắm rồi. Nhưng mà đường vắng. Nửa muốn nghe tiếng khèn gọi bạn, nửa lại sợ cơn thịnh nộ của bố bắt đầu từ tiếng khèn. Chinh như thuộc lòng bụng dạ của hai đứa con gái lớn. Hai đứa gái mà trời cho chúng cái nhan sắc giống mẹ, đẹp mơn mởn tinh khôi như nụ hoa lê nở vào ban mai mùa xuân. Nhìn hai đứa con gái lớn là Chinh nhớ đến người vợ đầu tiên. Người vợ mà Chinh cưới về sau bốn năm chờ đợi mòn mỏi mới đẻ được con. Vợ đầu tiên Chinh cũng rất đẹp, khiến Chinh từng rất tự hào mỗi khi đi đâu đó ra khỏi bản và mang vợ đi theo. Với trai Mông, có được vợ đẹp là có một báu vật. Không giữ được báu vật ở bên mình là có tội. Hai người vợ đẹp lần lượt rời khỏi cuộc đời mình khiến Chinh mặc cảm, rất ngại ra ngoài. Chinh đã không ra khỏi nhà thì cũng không muốn con cái đi đâu cả. Với trẻ con, tết mà không được đi chơi thì gọi gì là tết. Quần áo, váy đẹp để cho ai ngắm đây? Vì thế không khí trong nhà Chinh căng thẳng, ngột ngạt lắm. Chinh ra vào gườm gườm bầy con như con hổ bị nhốt trong chuồng tự thấy uy lực của mình giảm sút. Đứa gái lớn liều lĩnh hơn cả khi dám đến gần Chinh, hỏi nhẹ.
– Bọn con ở nhà hai hôm bố nhỉ? Ngày kia bố cho chị em con về bác Dìn chơi nhá!
Chinh đang mải nghĩ gì đó nên gắt:
– Nhấm nhá cái gì? Chơi, chơi, chơi, lúc nào cũng thích chơi!
Đứa thứ hai phụng phịu:
– Tết mà bố!
Ừ nhỉ, sao tự nhiên Chinh lại khắt khe với bọn trẻ con thế không biết. Chinh khoát tay, tháo khoán:
– Chúng mày đi đâu được từ hôm nay thì biến luôn đi, nhức cả đầu tao!
Khỏi phải kể là bọn trẻ con sướng như thế nào. Đứa lớn trang bị mũ áo cho đứa bé, ba gái, hai trai, chưa đầy chục phút thì chỉnh tề một hàng ngoài sân. Không đứa nào chào Chinh để đi chơi cả. Vì chúng sợ Chinh đột ngột đổi ý lùa vào nhà, khép cửa chặt.
Dìn lách người trong bãi rau cải, nhổ tỉa một ôm lỏng những cây rau đã ngồng để mang vào làm món dưa cay ngày tết. Dâu đang nướng thịt và làm cơm, cứ đủng đỉnh thôi. Tết thì việc gì phải vội. Bố mẹ Dìn thì đang kiểm tra lại số tiền mới bán ngô, bán ớt hôm chợ phiên. Ngày nào cũng đếm mà không thấy tiền đẻ thêm đồng nào. Hai thằng trai lớn nhà Dìn thì đang bổ quay chan chát ngoài sân. Tỉ thí suông với nhau thôi. Muốn trổ tài tán gái thì phải xuống đường, ra bờ suối hay đến hội chứ. Ở nhà, chỉ tổ nát sân tao. Mấy đứa con gái đang ngồi trên giường rì rầm ôn lại chuyện bị bọn con trai bản khác tán tỉnh, vẻ thích thú lắm. Năm nay, đứa nào hỏi, gả bớt đi cho đỡ chật nhà.
Ngày thường chả sao, chứ vào dịp giỗ tết, Dìn cứ thấy nghèn nghẹn trong cổ sao ấy. Nghĩ đến thằng Vần, Dìn thấy tết thật vô nghĩa. Không biết, ngày tết ở trung tâm cai nghiện trại viên có được ăn tết tử tế không? Rượu thì chắc là không có, chứ thịt thì có chứ. Hồi Dìn còn chưa đi tù, có lần Dìn lặn lội về nơi ấy thăm thằng Vần đấy. Trại ở giữa bốn bề mênh mông sóng nước. Một cái hồ thủy điện to chưa từng thấy trên đời. Vần đi tầu từ bờ ra đến đảo cũng mất ba chục phút. Trên đảo có măng, có bầu, bí, rau mướp, có ngô, sắn, có bò, có lợn…Chả thiếu gì cả. Thế nào tết đến nhà trại chả vật mấy con ra, thịt cho trại viên ăn. Dù thế, Dìn tin vào giờ phút này, thằng Vần đang nhớ nhà lắm. Ở nhà này, chẳng ai còn đủ niềm tin mà tin rằng thằng Vần có thể thoát khỏi ma túy mà về làm người bình thường được nữa. Vì ngay như bản thân nó, nó cũng không tin. Vậy thì ai tin được. Mấy hôm trước, Dâu mang ba con lợn giống đi đổi được một con lợn thịt, độ ba chục cân. Mổ ra, bố Dìn xẻo ngay một miếng thịt cổ dầy nhất, béo nhất đem ướp muối và treo lên gác bếp, bảo là để ra giêng mang lên lều nương ăn. Dìn không tin, Dìn biết, ông nói thế cho đỡ ngại với con dâu thôi, ông để phần thằng Vần đấy. Rượu phần, thịt phần. Bao nhiêu năm rồi thằng Vần không được ăn tết nhà rồi.
Có vẻ như bữa trưa đã chuẩn bị xong, Dó quát lũ con gái:
– Chúng mày không biết thế nào là sớm muộn à?
Mấy đứa con gái vội tụt xuống đất, đứa đi tìm ghế, đứa lại bếp ngó nghiêng, chờ sai việc. Đúng lúc ấy thì năm đứa con nhà Chinh rồng rắn một hàng đi lên sân. Mấy đứa con gái sau khi bẽn lẽn chào Dìn thì lao bổ vào bếp sờ đầu sờ má Dó. Hai thằng con trai trông thấy các anh bổ quay thì xán lại, mắt không rời con quay đang réo ù ù dưới đất. Dìn nhìn bọn trẻ con mất mẹ mà xót ruột, bèn hỏi thằng bé nhà Chinh:
– Thế chị em con Su đâu? Không về à?
Thằng bé lắc đầu. Con Sấu trong nhà chạy ra, phô với Dìn:
– Bố nó không cho đi đâu, chuẩn bị lấy chồng rồi!
Dìn buột miệng:
– Vớ vẩn, mười ba tuổi, chồng con gì!
Con Sấu lém lỉnh:
– Lấy được rồi, để như cháu là ế rồi!
Mày bao nhiêu mà ế?
– Cháu mười tám!
Ừ, có lẽ là ế thật. Thằng con lớn nhà Dìn, con trai, mười tám, mà cũng bị bọn cùng lứa gọi là “già bản” rồi. Dìn cười:
– Tại bố mày khó tính đấy, thôi để tao mối cho một thằng Sín Chải!
Vợ Dìn vừa lườm chồng, vừa bĩu môi:
– Gớm, ông năm đứa đấy, sao chả mối, để nhồng nhồng tốn cơm tôi đến bao giờ?
Đứa gái mười bảy tuổi nhà Dìn đỏ mặt, lúng búng:
– Chả cần mối, khắc có người lấy!
Dìn thấy hay hay…
Cỗ dọn hai mâm, thức ăn để trên lá chuối hơ nóng thay cho bát đĩa. Vì bát còn để ăn canh, ăn xôi, đông người thế này cơ mà. Đứa lớn bảo mười bốn, đứa bé bảo rằng mười ba người. Dó tủm tỉm:
– Mười bảy mới đúng, cứ dọn ra ba mâm đi!
Cả nhà còn đang ngơ ngác thì ba đứa con nhà Đái do Su lù lù dẫn đầu đi lên sân. Su lao vào đấm túi bụi vào lưng đứa gái nhà Chinh mà phụng phịu trách:
– Sao chị chẳng đợi em?
Nhìn mười ba đứa trẻ con ăn như lợn bén máng mà Dìn thấy vui vui. Một chảo canh măng chua nấu xương lợn chúng nó giải quyết sạch, một mâm bánh ngô, một chõ xôi đầy, bao nhiêu là thịt nướng, thịt luộc, bao nhiêu là cải chua. Cả một con gà mái đến ba cân nữa chứ. Sạch sành sanh. Đứa gái lớn nhà Chinh đứng dậy trước tiên, nó bảo.
– Ăn hết tết nhà bác Dìn rồi, ngon quá!
Bọn trẻ con môi, má bóng nhoáng đứng dậy theo, đứa nào đứa nấy kêu no quá. Bác Dó nấu ngon quá..
Con Sấu, ơn trời, nó đẹp không thua gì mẹ nó ngày xưa cả. Tóc đen, da trắng nõn, môi đỏ hồng, mắt đen láy nhưng lại phơ phất nỗi buồn.
– Bác hỏi thật, có đám nào chưa?
Đứa em kế nó, mười lăm, mười sáu gì đấy lên tiếng trêu chị:
– Nhiều người thích lắm nhưng không chịu thôi, lại thích một người ở xa!
Con Sấu lườm em:
– Ai bảo mày thế?
Con kia cong môi lên:
– Chả à, thích bộ đội cơ, nhưng còn lâu bố mới gả chị cho người Kinh!
Rồi mày khổ thôi con ơi. Dó nghĩ thầm trong bụng thế.
Ba đứa con sau của Chinh với Mỷ cũng vậy, đứa nào cũng kháu khỉnh, xinh xắn. Nhìn đàn con cháu đang lớn lên, tương lai của chúng sẽ về đâu? Dó khẽ nhắm mắt lại, thôi cứ biết là tết đã. Đang tết mà. Chỉ nói chuyện vui thôi. Rồi Dó chợt nói to, không cho riêng đứa nào cả. Chúng bay đi hết thì bố ở nhà một mình à? Đứa bé nhất nhà Chinh đứng dậy sau cùng, thằng bé trạc bốn tuổi da trắng hồng, tóc loe hoe như râu ngô nếp. Nó vừa nhặt hạt xôi trên áo bỏ vào miệng vừa nhệch mồm đòi chị.
– Về thôi, về nhà thôi, em về với mẹ!
Đứa út nhà Đái thấy thế cũng vội buông thìa gỗ đứng dậy, phủi quần:
– Về nhà, về mẹ đây, chị cho em về!
Con Su nhấc bổng thằng em trai đã sáu tuổi lên mà cù vào nách nó làm trò:
– Tí nữa về thôi mà!
Thằng này nhột quá bật cười quên đòi mẹ. Còn thằng út nhà Chinh thì ba chị gái xúm vào nịnh đủ mọi lời, dỗ đủ mọi cách nó cũng không nghe, nó òa khóc, nó gọi mẹ ầm lên. Thằng anh nó, năm tuổi cũng nhè miếng cơm ra mà khóc theo. Dìn buông đũa, mắt cay cay.
– Thôi để bác đưa về!
Con Sấu lắc đầu:
– Bác cứ ăn đi ạ, để bọn cháu đưa nó về. Bác xe không có, ngựa không có, đi bộ cõng nó mỏi lắm. Lúc đi, bọn cháu thay phiên nhau cõng chúng nó đấy ạ. Thế mà bác giục lấy chồng thì ai cõng chúng nó?
Nhìn thằng bé i ỉ khóc trên lưng chị, Dó đưa tay gạt nước mắt. Dù sao, đây cũng là cái tết vui. Mấy tết trước, Dìn mới ra tù, ngày tết mà bạn bè, họ hàng không ai dám cho trẻ con tới chơi nhà Dâu cả.
* * *
Vợ Sử có vẻ không vui mấy. Anh là trưởng công an xã, phân công ai chả được mà đích thân mình phải trực sáng mồng một tết chứ. Nhưng chợt nhớ ra, tết năm trước Sử trực mồng hai thì năm nay mồng một là đúng rồi. Vợ Sử để vào túi thổ cẩm của chồng một cái bọc lá dong gói ghém cẩn thận. Trong đó là một nắm xôi to, mấy miếng thịt gà, mấy miếng thịt lợn, chút muối ớt. Cô còn để vào đó thêm một be rượu ngô. Sử lắc đầu.
– Đi trực, ai lại uống rượu?
Cô nhẹ nhàng:
– Để anh mời khách mà. Đôi khi chén rượu cũng được việc đấy!
Thấy Sử bỏ thêm cây đèn pin vào túi thì cô cau mày lại:
– Mình định trực hết đêm sao?
Sử cười.
– Là phòng khi có việc gì xảy ra!
Đúng là người…lúc nào cũng nói chuyện đề phòng nọ kia. Ngày tết, cán bộ ủy ban nghỉ hết, chỉ có công an phải trực. Đã thành lệ, mỗi khi Sử trực tết, bao giờ cô cũng bỏ vào túi của chồng một be rượu. Cũng có lần Sử mang cái be không về, nhưng đa phần là đem về nguyên cả rượu. Dù thế thì cô vẫn cứ chuẩn bị rượu cho chồng. Vì hôm nào Sử đi trực, ở nhà mẹ Sử cũng nhắc con dâu vào bữa cơm trưa là có mang rượu cho chồng mày không? Rồi bà uống hết một ca rượu móc và ca cẩm. Tết thì có gì mà trực.
Thực tế bà không biết, ngày tết hay lắm chuyện đánh chửi nhau. Lý do là con trai, con gái đi chơi, trai bản nọ tán gái bản kia rồi sinh sự gièm pha, kích bác nhau nên sinh đánh đấm. Nhiều đứa đấm đổ máu mồm tình địch để chứng tỏ là mình có sức mạnh. Rồi không tự hòa giải được, lại kéo nhau ra xã trình công an. Mà đa phần là do khi đã uống rượu rồi, không làm chủ được cái mồm và cái bàn tay mình.
Sử bước ra sân thì đứa con trai bé ra theo, nó lắc lắc tay Sử rồi lấy một gót chân làm trụ, quay một vòng giữa sân như con quay. Khi nào Sử khen nó thì nó mới chịu chạy vào. Rồi nó còn dặn với theo:
– Bố về sớm nhá!
Thằng này tình cảm như con gái ấy. Mười tuổi mà cứ bịn rịn cuốn lấy mẹ như là còn bé lắm. Có lần Sử rủ nó đi trực tết cùng cho đỡ buồn nhưng nó không đi. Thế nhưng cả hai đứa con trai nhà Sử khi được hỏi lớn lên sẽ làm gì, đứa nào đều ái ngại nhìn mẹ rồi nói thầm vào tai bố.
– Con sẽ làm chú phi công bay trên trời để không phải leo núi mỏi chân như bố.
* * *
Tết nhà Thào Chớ có thể nói là to nhất Mùa Sán. Từ hôm hai tám Thào Chớ đã mổ thịt con lợn đen một tạ làm cỗ với rất nhiều món. Bánh thì hằng nong, vừa nếp vừa ngô. Rượu thì cả hầm rồi không nói. Từ trước đó, Thào Chớ đã trộn gạo nếp với tam giác mạch rồi mang ra thị trấn nổ bỏng đem về bốn, năm tải đầy. Ngựa còn thồ về hai bó mía tím mọng. Nhà Dìn có cả đàn ngựa. Con thồ chuyên để thồ, con cày bừa, chuyên cày bừa. Và một con chuyên để Thào Chớ cưỡi đi chơi, đi uống rượu xa và họp hành. Nhà Thào Chớ ăn tết từ giữa tháng chạp. Ngày nào cũng có khách ở xa đến. Chiều ba mươi, vợ con Thào Chớ mang bánh nếp, bỏng gạo, gạo nếp và một ít thịt đi biếu một số người nghèo, thiếu ăn trong bản. Cái số biếu đi cũng nhiều, nhưng chưa ăn thua gì so với cái số người ta biếu Thào Chớ. Nhưng mà người nghèo Mùa Sán ơn Thào Chớ nhiều lắm, cái ơn chất cao như núi, trả cả đời không hết. Mà Ngải Thầu có cái tục thế, nhà nào dư dả, khấm khá thì chiều ba mươi đều mang bánh, mang gạo, mang thịt đi san sẻ cho nhà thiếu đói. Thành ra ai cũng có tết cả.