Lâm Thị Mỹ Dạ (1949–2023) là một trong những nhà thơ nữ tiêu biểu của nền văn học cách mạng Việt Nam. Thơ bà giàu chất nhân văn, giàu cảm xúc nữ tính nhưng vẫn mang âm hưởng sử thi sâu sắc về đất nước, con người và những giá trị đạo đức tốt đẹp. Chùm thơ Khoảng trời, hố bom, Truyện cổ nước mình và Trắng trong đã khắc họa trọn vẹn vẻ đẹp ấy.
Khoảng trời, hố bom là bản anh hùng ca xúc động về sự hy sinh của những nữ thanh niên xung phong trên tuyến lửa Trường Sơn, ngợi ca lòng yêu nước, tinh thần dũng cảm và lý tưởng sống vì Tổ quốc. Truyện cổ nước mình lại đưa người đọc trở về với kho tàng văn hóa dân tộc, nơi những bài học về lòng nhân ái, nghĩa tình và lẽ sống được lưu giữ qua bao thế hệ. Trong khi đó, Trắng trong là khúc hát dịu dàng về tình mẫu tử và những giá trị trong sáng cần được nuôi dưỡng trong tâm hồn con trẻ. Với ngôn ngữ giàu hình tượng và cảm xúc chân thành, Lâm Thị Mỹ Dạ đã để lại dấu ấn bền vững trong lòng nhiều thế hệ bạn đọc.
KHOẢNG TRỜI HỐ BOM
Chuyện kể rằng: em, cô gái mở đường
Để cứu con đường đêm ấy khỏi bị thương
Cho đoàn xe kịp giờ ra trận
Em đã lấy tình yêu Tổ quốc của mình thắp lên ngọn lửa
Đánh lạc hướng thù, hứng lấy luồng bom…
Đơn vị tôi hành quân qua con đường mòn
Gặp hố bom nhắc chuyện người con gái
Một nấm mồ, nắng ngời bao sắc đá,
Tình yêu thương bồi đắp cao lên…
Tôi nhìn xuống hố bom đã giết em
Mưa đọng lại một khoảng trời nho nhỏ
Đất nước mình nhân hậu
Có nước trời xoa dịu vết thương đau.
Em nằm dưới đất sâu
Như khoảng trời đã nằm yên trong đất
Đêm đêm, tâm hồn em toả sáng
Những vì sao ngời chói, lung linh.
Có phải thịt da em mềm mại, trắng trong
Đã hoá thành những làn mây trắng?
Và ban ngày khoảng trời ngập nắng
Đi qua khoảng trời em – Vầng dương thao thức
Hỡi mặt trời, hay chính trái tim em trong ngực
Soi cho tôi
Ngày hôm nay bước tiếp quãng đường dài?
Tên con đường là tên em gửi lại
Cái chết em xanh khoảng-trời-con-gái
Tôi soi lòng mình trong cuộc sống của em
Gương mặt em, bạn bè tôi không biết
Nên mỗi người có gương mặt em riêng!
Trường Sơn, 10-1972
*Bài thơ này nằm trong chùm thơ Lâm Thị Mỹ Dạ được giải nhất cuộc thi thơ của báo Văn nghệ năm 1972-1973.
TRUYỆN CỔ NƯỚC MÌNH
Tôi yêu truyện cổ nước tôi
Vừa nhân hậu lại tuyệt vời sâu xa
Thương người rồi mới thương ta
Yêu nhau dù mấy cách xa cũng tìm
Ở hiền thì lại gặp hiền
Người ngay thì gặp người tiên độ trì
Mang theo truyện cổ tôi đi
Nghe trong cuộc sống thầm thì tiếng xưa
Vàng cơn nắng, trắng cơn mưa
Con sông chảy có rặng dừa nghiêng soi
Đời cha ông với đời tôi
Như con sông với chân trời đã xa
Chỉ còn truyện cổ thiết tha
Cho tôi nhận mặt ông cha của mình
Rất công bằng, rất thông minh
Vừa độ lượng lại đa tình, đa mang.
Thị thơm thì giấu người thơm
Chăm làm thì được áo cơm cửa nhà
Đẽo cày theo ý người ta
Sẽ thành khúc gỗ chẳng ra việc gì
Tôi nghe truyện cổ thầm thì
Lời cha ông dạy cũng vì đời sau.
Đậm đà cái tích trầu cau
Miếng trầu đỏ thắm nặng sâu tình người.
Sẽ đi qua cuộc đời tôi
Bấy nhiêu thời nữa chuyển dời xa xôi.
Nhưng bao truyện cổ trên đời
Vẫn luôn mới mẻ rạng ngời lương tâm.
1979
TRẮNG TRONG
Đôi làn môi con
Ngậm đầu vú mẹ
Như cây lúa nhỏ
Nghiêng về phù sa
Như hương hoa thơm
Nghiêng về ngọn gió
Đôi làn môi con
Ngậm đầu vú mẹ
Như búp hoa huệ
Ngậm tia nắng trời
Sữa mẹ trắng trong
Con ơi hãy uống
Rồi mai khôn lớn
Con ơi hãy nghĩ
Những điều trắng trong
1975
*Bài thơ này được nhạc sĩ Phạm Tuyên phổ nhạc và đặt tên là Khúc hát ru của người mẹ trẻ.
