VỤ VIỆC MIU LÊ: ĐỐI TƯỢNG “THỤ HƯỞNG” – MỘT KHÁI NIỆM KHÔNG CÓ TRONG LUẬT?

Việc VKSND khu vực 4, TP Hải Phòng dùng cụm từ “đối tượng thụ hưởng” khi thông tin về vụ việc liên quan ca sĩ Miu Lê đang làm dấy lên một câu hỏi pháp lý đáng chú ý: liệu cơ quan tiến hành tố tụng có nên sử dụng những khái niệm không tồn tại trong hệ thống pháp luật hiện hành khi công bố thông tin vụ án?
Vấn đề ở đây không nằm ở chuyện khoan hồng hay nghiêm khắc với một nghệ sĩ cụ thể, mà nằm ở tính minh bạch của ngôn ngữ pháp lý. Bởi trong Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Phòng, chống ma túy hiện hành không tồn tại tư cách tố tụng hay khái niệm pháp lý nào mang tên “đối tượng thụ hưởng”.
Trong pháp luật hiện hành chỉ có các khái niệm như người sử dụng trái phép chất ma túy, người tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy, người tàng trữ trái phép chất ma túy hoặc các tư cách tố tụng cụ thể như bị can, bị cáo, người làm chứng, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan…
Điều đáng nói là khi một cá nhân bị công khai định danh bằng một cụm từ ngoài luật, hàng loạt câu hỏi pháp lý phát sinh: họ đang ở địa vị tố tụng nào? Có quyền yêu cầu luật sư hay không? Có quyền khiếu nại nếu danh dự, nhân phẩm bị ảnh hưởng hay không? Và căn cứ nào để xác định ai là “người tổ chức”, ai là “người thụ hưởng”?
Thực tế, Quyết định giám đốc thẩm số 45/2022/HS-GĐT của Ủy ban Thẩm phán TAND cấp cao tại Hà Nội từng xuất hiện lập luận “không có người thụ hưởng” trong kháng nghị của Viện kiểm sát đối với tội Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy. Tuy nhiên, Hội đồng giám đốc thẩm không chấp nhận lập luận này và xác định việc khởi xướng, góp tiền, chuẩn bị địa điểm, phương tiện để cùng sử dụng ma túy đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo Điều 255 Bộ luật Hình sự.
Điều đó cho thấy “thụ hưởng” không phải là một tiêu chí pháp lý độc lập để loại trừ trách nhiệm hình sự.
Trong một nhà nước pháp quyền, ngôn ngữ tố tụng không chỉ để mô tả vụ việc mà còn để bảo đảm quyền con người và tính thống nhất trong áp dụng pháp luật. Nếu cùng một hành vi nhưng mỗi địa phương lại dùng một cách định danh khác nhau, nguy cơ áp dụng pháp luật thiếu thống nhất là điều khó tránh khỏi.
Có lẽ, thay vì sử dụng các cách gọi mang tính nghiệp vụ hoặc mô tả, cơ quan tiến hành tố tụng nên ưu tiên các thuật ngữ đã được luật hóa hoặc dẫn chiếu trực tiếp căn cứ pháp lý tương ứng. Chỉ khi đó, người dân, luật sư và dư luận mới có thể đối chiếu, giám sát và hiểu đúng bản chất của một quyết định tố tụng.
Tác giả: Luật sư HOÀNG HÀ – Đoàn Luật sư TP.HCM