Bộ Công an đang đề xuất sửa đổi Bộ luật Hình sự theo hướng tăng mạnh cả án tù và phạt tiền đối với tội quảng cáo gian dối, lừa dối khách hàng, đồng thời bổ sung lao động công ích và cơ chế cho phép phạt tiền thay tù nếu khắc phục hậu quả. VHCA trân trọng giới thiệu bài viết của nhà báo PHAN NHIÊN.
LÃI VÀ NÓI DỐI
Có những thứ ở Hà Nội bán rất chạy. Niềm tin là một trong số đó.
Khu đô thị Linh Đàm. Một căn hộ. Những tờ quảng cáo in bóng loáng, chữ nghĩa đẹp như thơ: pháp lý rõ ràng, tiện ích đầy đủ, tương lai đáng sống. Người mua ký tên, xuống tiền, chờ đợi… theo cái cách người Hà Nội vẫn chờ những thứ người ta hứa với họ. Lâu. Kiên nhẫn. Và thường là vô ích.
Sổ đỏ không đến. Cam kết không tồn tại. Chỉ có một con số tồn tại rất thật: 496 tỉ đồng, khoản thu lợi được xác định từ chuỗi dự án HH Linh Đàm, VP6, CT6 Kiến Hưng, Đại Thanh, Kim Văn – Kim Lũ, Thanh Hà. Cùng một kịch bản. Cùng một công thức. Khác nhau chỉ ở tên dự án.
Niềm tin, trong tay những người biết dùng nó, là nguyên liệu sản xuất rẻ nhất thế giới.
Trên mạng, một đoạn video quảng cáo kẹo Kera được các gương mặt quen thuộc chia sẻ nhiệt tình. Hằng Du Mục. Quang Linh Vlogs. Nguyễn Thúc Thùy Tiên. Công dụng được mô tả vượt xa thực tế, theo cái kiểu vượt xa thực tế rất phổ biến ở một xã hội đang bán tất cả mọi thứ trên điện thoại. Sau vụ khởi tố Công ty Asia, không ai ngạc nhiên. Người ta chỉ hỏi nhau, sao bây giờ mới xử?
Hoàn Minh Đường thì bài bản hơn. Clip tư vấn. Lời chứng thực. Hình ảnh chữa khỏi bệnh. Cả một hệ sinh thái “thần y online” được xây dựng tỉ mỉ, kiên nhẫn, chuyên nghiệp, trước khi bị khởi tố tháng 3/2026 với khoản thu lợi hơn 227 tỉ đồng. Ngoài kia vẫn còn thuốc giả, dung dịch xịt “khỏi hen 100%”, những sản phẩm phi lý vẫn bán được vì được đóng gói bằng hình ảnh và sự lặp lại.
Công thức không có gì mới, tạo niềm tin, khuếch đại niềm tin, đổi niềm tin lấy tiền. Cũ như chợ. Chỉ là bây giờ chợ nằm trên màn hình, và người bán không cần nhìn mặt người mua.
Mức phạt hiện hành với hành vi quảng cáo gian dối là quá nhẹ. Một triệu đồng với cá nhân, 50 triệu với pháp nhân doanh nghiệp. Rẻ đến mức có thể hạch toán vào chi phí vận hành.
Dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự của Bộ Công an đang đề xuất thay đổi cách tiếp cận, tăng phạt tù, bổ sung lao động công ích, cho phép phạt tiền thay tù nếu chủ động khắc phục hậu quả. Và quan trọng nhất, mức phạt tiền có thể gấp nhiều lần khoản thu lợi bất chính. Không phải phạt hành vi mà đánh thẳng vào lợi nhuận. Đó là điểm khác biệt duy nhất đáng nói.
Gian dối ở quy mô này không phải hành vi cá nhân mà đã thành mô hình, có phân công, có hệ thống, có người chạy truyền thông, có người chạy pháp lý, có người đứng mũi chịu sào nếu cần. Khi nói dối được tổ chức như một doanh nghiệp, thì luật pháp – nếu muốn hữu dụng – cũng phải suy nghĩ theo ngôn ngữ doanh nghiệp.
Câu hỏi không phải là có nên tăng nặng hay không mà là phạt bao nhiêu thì nói dối hết lãi? Chừng nào câu hỏi đó chưa có câu trả lời thuyết phục, thì mọi chiến dịch siết chặt, dù ồn ào đến đâu, vẫn sẽ bị hóa giải bởi một phép tính rất đơn giản mà người Hà Nội buôn bán lâu năm nào cũng thuộc lòng: Còn lãi, còn làm.
