Nguyễn Thanh Hải là một gương mặt thơ giàu cảm xúc, thường tìm về những lớp trầm tích của ký ức quê hương để suy ngẫm về chiến tranh, thân phận con người và sự bền bỉ của đời sống. Thơ anh không ồn ào kể chuyện mà lặng lẽ khơi dậy những ám ảnh từ những điều rất đỗi bình dị: một hố bom hóa đìa bông súng, một dòng sông quê, một cơn mưa cũ hay bóng dáng người thân đã khuất. Ba bài thơ Bên đìa bông súng, Lại nhú những mầm mưa và Lỡ tay xén mất ngày tháng rộng cho thấy một giọng thơ giàu hình ảnh, đậm chất Nam Bộ, kết hợp giữa hiện thực và suy tưởng. Từ những mất mát của chiến tranh đến nỗi nhớ quê nhà và dòng chảy thời gian, thơ Nguyễn Thanh Hải luôn hướng về sức sống hồi sinh của con người, như những búp súng vẫn nở lên từ đáy hố bom năm cũ.
BÊN ĐÌA BÔNG SÚNG
Má nói đó là hố bom
rộng như năm 1968
và sâu như hố mắt cậu tôi bị hư từ những ngày đạn lạc
Cái hố năm nào tháng tư cũng tràn bờ
chảy ướt gốc khế gốc xoài nơi trái moóc-chê còn sót lại
Như cánh đồng không thể nào nhắm mắt
những mùa chim bay về thảng thốt
hố bom càng trong càng tỏ
chiều chiều nhìn tận đáy quê hương
Nhỏ như chúng tôi chưa biết gì về chiến tranh
nghe những cuộc chia ly má thường kể lại
mảnh đất này có quá nhiều vết trận
dưới hố bom kia dễ chi tìm gặp xác ngôi nhà
Ông tôi ra đi cũng đúng ngày hố bom có mặt
cả đời bà bới tìm cái trảng xê vùi trong lòng đất
xa xót mấy mươi năm!
rồi tôi thấy những người đàn ông mang rượu
thành cẩn rưới lên hố bom mỗi độ giỗ làng
Dằng dặc
thời gian
bà tôi gánh phận mình
gánh nước hố bom, gánh cuộc đời,
gánh cả nỗi lòng hố mắt cậu tôi
Cái hố bom giờ đã là đìa bông súng
mặt nước bình yên sao ngó cây vẫn chĩa thẳng lên trời
buổi trưa ra đìa, tôi ngồi nhớ một hái nắng
thấy ông nhìn hoài những búp súng vừa lên.
LẠI NHÚ NHỮNG MẦM MƯA
Không phải một trận đấu loại trực tiếp
tại sao chúng mình luân lưu ngày đó
bàn tay những ngón lá dừa khuỷu xuống
chẳng bao giờ ôm được chiếc mặt trời hết nắng đang nằm gọn bên viền chiều
gió rơi mùa thu trên đồng
và những nụ mưa rớt giập trên tay người
không thể nở lại trên nhánh mây gầy tàn cuộc
đó là những ngày chỉ để ngồi lục tìm danh bạ
nước mắt của cơn mưa một mặt đọng lại u buồn một mặt ngút ngàn chảy ra sông
em gói khóc vào chiếc khăn tay giữ gìn tiếng nấc
sau cuộc loạn lạc rồi mới biết ai mất ai còn, ai ở lại giữ cuộc đời này, ai được chọn để ra đi
ngồi bên khuya trà rót những điều mụ mị
trong sóng sánh hương nhọc nhằn còn đẫm ánh mắt ấy vào tôi
và còn bao nhiêu tiếng nói, giọng cười châm thổn thức vào lòng khuya nay nữa
thằn lằn ơi buông chi tiếng thở dài
bao giờ chúng mình hết luân lưu ngày tháng đỏ
bàn tay reo những ngón lá dừa
ôm chiếc bóng mặt trời ngã vào viền chiều ngủ muộn
nhánh mây gầy lại nhú những mầm mưa.
LỠ TAY XÉN MẤT NGÀY THÁNG RỘNG
Sông Cái uốn cong từng khúc
cưu mang phù sa
sinh nở bãi bờ
những vàm cây những xóm nhà ven bãi
có bao giờ nghe kể khúc ruột đau
ta về đây ôm không hết bờ sông Cái
đứng bên cầu nghe gió buốt Khuê Đông
sóng vỗ ta vỗ về những ngọn cao áp phố quận
những đêm dài trắng dã
sòng sã đêm đêm ròng rã sang ngày
con sông dù bất tận đi đâu cũng chảy về nguồn cội
trong quê hương xứ sở là nhà
những con nghé tuổi thơ dạy ta một đời quanh quẩn mẹ
giờ chúng vẫn ở cạnh sông này.
Mất một cọng cỏ hao gầy cũng ray rứt thịt da
ơ… ta vừa lở tay xén mất ngày tháng rộng
lạc lõng hồn sáng chiều nghe Đơn Buốt nở lao xao
cảm ơn sông Cái đã cưu mang những ngày ta ở lại
chừng nữa ta về
chắc thương lắm cuộc mủi lòng giữa cây ngót nghẻo với bàn tay.
