Sinh năm 1950 tại Tiền Hải (Thái Bình, nay là Hưng Yên), Lê Hoài Nguyên thuộc lớp những người cầm bút bước ra từ chiến tranh. Tuổi hai mươi của ông in dấu trên trận địa pháo cao xạ, giữa những đêm bom và những khoảng lặng hiếm hoi sau chiến dịch. Những ký ức ấy không làm ông khép lại, mà trái lại, mở ra trong ông một nhu cầu nói bằng chữ, và ghi lại bằng hình ảnh, những điều ông tin là vẫn còn cần được gìn giữ ở con người.
Sau khi tốt nghiệp khoa Ngữ văn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội và Trường Đảng Nguyễn Ái Quốc, ông trở về với đời sống văn hóa – nghệ thuật của ngành Công an. Từ Cục Bảo vệ cơ quan văn hóa đến vị trí Giám đốc Xưởng phim Công an nhân dân, ông chọn đi trên con đường mà không nhiều nhà văn, nhà thơ đủ kiên nhẫn để theo: con đường vừa làm nghề, vừa sáng tạo, vừa tận tụy với đồng nghiệp, vừa giữ bằng nghệ thuật những lát cắt chân thật của ngành.
Thơ Lê Hoài Nguyên giản dị nhưng không đơn giản. Nó là tiếng nói của một người từng đi qua chiến tranh, qua những buổi hỏi cung, qua những trang bút ký nơi thực tế và suy tư luôn giằng xé nhau. Như trong bài “Sau cuộc hỏi cung”, ông viết: “Từ ngữ của tôi như chiếc búa nhỏ kiên nhẫn / gõ vào cánh cửa căn buồng đen tối… Tìm kiếm sự thật trong lòng người sao mà vất vả!” Câu thơ cho thấy chất nghề nghiệp thấm đậm trong sáng tác: sự bền bỉ, sự nghiêm cẩn, và cả sự cô đơn của người đối diện với sự thật.
Ngoài thơ, với bút danh (và cũng là tên thật) THÁI KẾ TOẠI, ông còn là tác giả của những kịch bản phim truyện được biết đến rộng rãi: “Cỏ lau”, “Con của sông Dinh”, “Mùa hạ không quên”, “Quê ngoại”… Các kịch bản của ông thường chọn những số phận nhỏ để nói về những vấn đề lớn, lấy những chi tiết đời thường để soi vào những vùng tối – sáng của con người. Giọng văn trong kịch bản của ông mềm mại hơn bề ngoài khô khan của nghề viết phim; nó mang một thứ tình cảm âm thầm, bền bỉ, gần như một cam kết với chính cuộc đời mà ông chọn quan sát.
Đồng nghiệp và bằng hữu thường gọi ông là “người làm thơ tử tế”. Tử tế ở đây không phải là một mỹ từ, mà là phẩm chất bộc lộ qua cách ông làm việc, cách ông viết, cách ông đứng cùng đồng đội trong những dự án khó khăn của ngành. Trong những câu chuyện kể lại về ông, luôn có hình ảnh một người lặng lẽ, không bon chen, không khoa trương, nhưng lại dốc hết mình để mang lại điều tốt cho những người sáng tạo văn hóa trong lực lượng Công an nhân dân.
Lê Hoài Nguyên thuộc kiểu người mà mỗi tác phẩm là một nén nhang thắp cho đời sống tử tế: thơ để nhớ, phim để nhìn, và con người để tin. Ở tuổi đã đi qua nhiều giai đoạn của lịch sử và nghề nghiệp, ông vẫn giữ cho mình sự hiền hậu, sự thẳng thắn, và khát vọng làm điều đúng. Có lẽ, đó chính là điều khiến thơ và phim của ông sống được: bởi ông chọn đứng phía của con người, của điều thiện, của lòng tin – những giá trị tưởng giản đơn nhưng khó giữ nhất trong đời sống này.
VĂN HỌC CÔNG AN trân trọng giới thiệu chùm thơ của nhà thơ LÊ HOÀI NGUYÊN
SAU CUỘC HỎI CUNG
Từ ngữ của tôi
Như chiếc búa nhỏ kiên nhẫn
Gõ vào cánh cửa căn buồng đen tối.
Nụ cười của tôi
Như giọt nước
Cố làm nguội lạnh cặp mắt đầy dục vọng ma quái, thù địch.
Thời gian và kiên nhẫn
Sẽ cho tôi rọi vào căn phòng đen tối trộn lẫn dối trá và sự thật
Với lương tâm tôi có quyền tin
Với nghề nghiệp tôi có quyền nghi ngờ
Đây là phép thử khó khăn hơn bất cứ nghề nào.
Bao giờ cũng vậy
Tôi mệt mỏi rời khỏi căn phòng đơn giản và thô kệch
Với ý nghĩ:
Tìm kiếm sự thật trong lòng người sao mà vất vả!
CON VÀ CHA
Có thể
Con rất chóng quên những điều cha chẳng lúc nào quên
Con lại nhớ những điều cha không đáng nhớ
Cái đối với con như là bọt bể
Lại là cái cha mang nặng một đời
Con giản đơn trong sáng đến rạch ròi
Cha như mớ chỉ vò rối rắm
Con ào ạt băng đi không chờ không đợi
Cha đắn đo ở mãi khúc quành
Nhưng dù sao
Con đã có cái mà cha chưa có.
1993
TRƯỜNG XƯA
Tặng trường cấp III Tiền Hải
Năm mươi năm rồi đấy
Trường cũ vẫn còn đây
Người xưa không thấy nữa
Sương khói chiều heo may
Bạn bè phiêu bạt cả
Nổi trôi trong dòng đời
Chiến tranh mờ khói lửa
Ai nằm lại phương trời
Lớp học dưới bom rơi
Mũ rơm, hầm tránh đạn
Trang vở đất lấm lem
Hoa tím thầm ai tặng
Giờ tóc đã bạc rồi
Mặt hồ trong trẻo mãi
Ngày chia tay vào đời
Phượng đỏ chiều gió vẫy
Này con đường cát nhỏ
Này dứa dại, cúc vàng
Này nắm cơm muối mặn
Nụ cười tôi vẫn mang…
Hà Nội tháng 11- 2011
