“Lửa trên sông” của Như Bình là tập hợp những mảnh sáng còn vương lại sau giông gió, khi con người, dù cô độc, vẫn cố giữ cho lòng mình không tắt. Tập sách gồm truyện ngắn, thơ và tản văn, ba mạch chảy nối nhau bằng một trái tim thổn thức và nhân hậu.
“Lửa” trong văn Như Bình không mang ý nghĩa thiêu trụi mà mang nghĩa của hy vọng. Nó cháy bằng ký ức, bằng thương xót, bằng những điều nhỏ nhoi mà bền dai, như “sợi chỉ xanh lóng lánh” trong thiên lương của con người. Trong các truyện như “Chợ âm phủ”, “Cô Huệ”, “Tôi có được tha thứ”, hay đặc biệt là “Người gác hải đăng”, ta bắt gặp những con người đã đi qua khổ nạn nhưng vẫn giữ cho mình một ngọn đèn không tắt. Ông già gác hải đăng thắp sáng cho những con tàu xa lạ, nhưng thực ra đang cứu rỗi chính mình. Còn hai người đàn bà trong “Ranh giới” bước bên bờ biển, giữa yêu và sợ, giữa bản năng và đạo lý – để cuối cùng nhận ra tình yêu cũng là một dạng đức tin. Ở cả hai cực sáng- tối ấy,
Như Bình không phán xét; chị chỉ soi rọi lòng người bằng thứ ánh sáng dịu, vừa đủ để thấy nhau.
Nếu truyện ngắn là lửa, thì thơ của chị là hơi ấm của nó lan nhẹ trong vùng năng lượng tinh sạch. Những bài thơ trong “Sự im lặng biếc xanh” hay “Thiền” giản ước chữ nghĩa đến mức chỉ còn hơi thở. Thơ của Như Bình vân vi những điều nho nhỏ của trái tim đàn bà, người đàn bà ngồi dưới hiên, nghe gió mưa trảy chôi qua mái nhà tháng năm của đời mình.
Tản văn trong phần “Ký ức” lại là “sông”, nơi chị để chữ trôi, để lòng người lắng xuống. “Mẹ tôi vẫn ngồi đó, bên chái bếp, áo nâu sờn và mùi khói củi quanh vai”, chỉ một câu như thế đã đủ sưởi ấm một buổi chiều nhiều gió.
“Lửa trên sông” vì thế không phải cuốn sách để đọc nhanh. Nó là một miền nghi lễ của ký ức, nơi những người đã mỏi mệt có thể ngồi lại, nhìn lửa cháy, sông trôi, và tim mình còn dịu dàng run rẩy. Cuốn sách, có lẽ, là chân dung trọn vẹn nhất về đường văn của người đàn bà đẹp sinh ra từ sông Ngàn Mọ, quăng quật nửa đời người nơi phố thị, nhưng trái tim vẫn còn nguyên sơ vẻ ấm áp ban đầu.
(“Lửa trên sông” vừa được Nhà Xuất Bản Hội Nhà Văn phát hành, nằm trong dự án “Tác phẩm văn học” chọn lọc).
