“Đỉnh kinh” (NXB Hội Nhà văn, 2024) gồm mười bảy truyện, là kết quả của một quá trình viết bền bỉ, lặng lẽ. Tác phẩm đánh dấu bước trưởng thành rõ rệt của một cây bút đến từ môi trường lực lượng vũ trang, nhưng viết với tinh thần của người đi tìm bản chất con người sau mọi biến cố.
Thế giới truyện ngắn của Bùi Tuấn Minh không rộng, nhưng có chiều sâu. Anh thường chọn những lát cắt nhỏ trong đời sống, nơi công việc, ký ức, trách nhiệm và nỗi riêng va vào nhau. Không ồn ào, ít kịch tính, nhưng có độ lắng và sức bền. Nhân vật trong “Đỉnh kinh” là những người từng qua chiến tranh, đang sống trong đời thường: người lính làm công trình, cô giáo tật nguyền ở vùng sông nước, người cảnh vệ ở đất bạn, một người mẹ già trong căn nhà chật. Dù ở bối cảnh nào, họ đều hiện lên qua những khoảnh khắc rất thực. Khi im lặng, chờ đợi, hay đối diện với lựa chọn đạo đức mà không ai nhìn thấy.
Truyện “Phía khuất” là một ví dụ tiêu biểu. Một cán bộ cảnh vệ được người quen tặng phong bì “cảm ơn”. Tình huống đơn giản, nhưng tác giả tạo được sức nặng từ sự dằn vặt âm thầm. Không có xung đột dữ dội, không lời thoại đao to búa lớn, chỉ có dòng ý nghĩ chậm rãi của người lính trẻ trước một thử thách rất nhỏ mà đủ để soi rõ phẩm chất nghề nghiệp. Cách viết tiết chế, tự nhiên, không gán nghĩa khiến truyện giữ được độ tin cậy và dư vị.
Ở “Bên kia sông”, Bùi Tuấn Minh viết về cô giáo Nụ, người mang khuyết tật, sống ở vùng giáp sông, nơi hai làng có tập tục khắt khe với nhau. Tình yêu của cô với một chàng trai bên kia bờ khiến cô phải đối diện với cả định kiến và thân phận. Truyện nhẹ, ít sự kiện, nhưng nhiều ám ảnh. Con sông hiện ra như một giới hạn vừa vật lý vừa tinh thần, nơi khát vọng sống và sự cô đơn song hành. Văn Bùi Tuấn Minh ở đây gọn, rõ, giàu nhịp cảm xúc.
“Bình minh Đăk Dráo” mở ra vùng rừng Tây Nguyên, nơi người lính công an phải đối mặt với gian khổ của tự nhiên và bóng dáng tội phạm. Tác giả không kể chuyện truy bắt, mà chú ý vào những khoảnh khắc chờ đợi, suy nghĩ, đi lại, để cho thấy con người sau nhiệm vụ, mệt mỏi nhưng không buông bỏ. Giọng kể ở đây gần với nhịp ký ức hơn là hành động, tạo cảm giác như ta đang nghe một người từng trải trò chuyện.
Truyện “Đỉnh kinh”, được chọn làm tên chung của tập sách, lấy bối cảnh một gia đình nhiều thế hệ chuẩn bị đón dịp kỷ niệm lớn. Người mẹ già mù chữ, sống giản dị, trở thành trung tâm thầm lặng của câu chuyện. Bà hầu như không nói gì, nhưng sự hiện diện của bà khiến mọi chuẩn bị, mọi toan tính hình thức của lớp con cháu bỗng trở nên trống rỗng. Điểm đặc biệt ở truyện này, là tác giả sinh năm 1984 lại lựa chọn một khoảng lịch sử thời Việt Minh để kể một câu chuyện đan xen của quá khứ. Cách dựng truyện chắc, nhân vật ít, chi tiết tiết kiệm nhưng gợi nhiều. Tác giả chọn quan sát thay vì bình luận, để người đọc tự thấy điều còn lại phía sau lớp nghi lễ.
Điểm đáng chú ý trong “Đỉnh kinh” là giọng văn. Bùi Tuấn Minh viết giản dị, tránh dùng những thủ pháp đẩy cảm xúc. Anh thường để khoảng trống giữa các sự kiện, để câu chuyện tự thở. Nhiều truyện gần như không có đoạn kết rõ ràng, chỉ dừng lại ở một hình ảnh: dòng sông, con đường, hoặc một ánh nhìn. Lối kết mở này cho thấy sự tin tưởng của tác giả vào cảm xúc người đọc, đồng thời cũng là thử thách với chính người viết, đòi hỏi khả năng tiết chế và sự kiên nhẫn.
Về ngôn ngữ, Bùi Tuấn Minh chọn lối kể mộc mạc, không màu mè, đôi khi nghiêng về ghi chép. Trong những truyện tốt, như “Hai lá thư” hay “Mây trôi rừng chiều”, câu văn ngắn, giàu tiết tấu, có sức gợi của thơ. Tuy nhiên, ở vài truyện khác, đặc biệt là “Doi biển” và “Phía khuất”, nhịp văn hơi phẳng, kết cấu đều, thiếu điểm nhấn. Một số đoạn thoại mang hơi hướng ký sự, làm giảm nhipj điệu tự sự. Đây là điều tác giả có thể điều chỉnh ở các sáng tác sau.
Có thể nói, Bùi Tuấn Minh đi theo hướng hiện thực tiết chế, gần với quan niệm “văn là cách nhìn” hơn là “văn là chuyện kể”. Anh thường sử dụng không gian khép kín: căn phòng, bờ sông, con đường, lán rừng… để khắc họa trạng thái tinh thần. Nhân vật ít hành động, nhiều nghĩ ngợi. Cấu trúc truyện ngắn của anh không dựa vào cao trào mà vào biến chuyển nội tâm, điều này khiến các truyện có thể đọc chậm, nhưng đọc xong lại đọng lâu.
“Đỉnh kinh” không tìm sự lạ ở kỹ thuật. Cái mới nằm ở thái độ viết: lặng lẽ, trung thực, viết về nghề nghiệp và con người bằng cái nhìn của người trong cuộc. Đó là điều hiếm trong dòng chảy hôm nay, khi nhiều cây bút trẻ chạy theo tình tiết hoặc yếu tố xã hội bề mặt.
Bùi Tuấn Minh là nhà văn trung thực với cảm xúc và sự kiên định với đề tài. Anh chọn con đường khó, không chiều người đọc, cũng không dựa vào ồn ào bên ngoài. Với “Đỉnh kinh”, anh chứng minh rằng vẫn có thể viết về chiến tranh và con người sau chiến tranh theo cách giản dị, chân thực, không cần tới huyền thoại hay khẩu hiệu. Đó là một tập truyện được viết bằng trí nhớ và lòng kiên nhẫn, hai thứ đang ngày càng hiếm trong đời sống quá vội hôm nay.
