Diễn viên THƯƠNG TÍN: ÁNH ĐÈN CŨ CÒN IN TRONG KÝ ỨC

Một gương mặt phong trần của điện ảnh Việt, từ cải lương, kịch nói đến gần hai trăm bộ phim, Thương Tín đi qua nhiều thập niên màn ảnh bằng lối diễn chân thật, lặng lẽ mà bền bỉ, để lại những vai diễn đã thành ký ức của nhiều thế hệ khán giả.
Có khi chỉ tình cờ mở lại một cuộn phim cũ, trong thứ ánh sáng đã ngả màu thời gian, người ta gặp lại một gương mặt quen, ánh mắt sâu, dáng đứng hơi nghiêng, phong trần mà tĩnh lặng. Thương Tín hiện ra như vậy, không ồn ào, không khoa trương, chỉ đứng yên đó, trong một khuôn hình, mà ký ức bỗng đầy lên.
Ông sinh ra ở Phan Rang, miền đất nắng gió và cát trắng. Mười ba tuổi, theo gánh cải lương mà rời nhà. Từ tiếng trống chầu, mùi phấn sáp, ánh đèn sân khấu tạm bợ, Thương Tín bước vào nghệ thuật như một duyên số đã sắp sẵn. Sau cải lương là kịch nói, từ Đoàn Cửu Long Giang đến Đoàn Kim Cương, rồi lặng lẽ bước vào điện ảnh, nơi khuôn hình trở thành không gian sống của ông suốt mấy chục năm.
Người ta nói Thương Tín là một trong những diễn viên tham gia nhiều phim nhất của điện ảnh Việt Nam, gần hai trăm bộ phim lớn nhỏ. Nhưng điều làm ông ở lại trong lòng khán giả không phải là con số, mà là cái cách ông mang hơi thở đời thường vào từng nhân vật. Ông không diễn to, không đẩy cao trào, chỉ đứng đó, nói đó, nhìn đó, mà nhân vật tự khắc có da có thịt, có thân phận, có nỗi buồn riêng.
Trong “Biệt động Sài Gòn”, vai Sáu Tâm của ông là dáng đứng của một người chiến sĩ giữa lòng đô thị, vững vàng mà lặng lẽ, mang trong mắt mình cả khói lửa lẫn nỗi nhớ quê hương. Trong “Ván bài lật ngửa”, thiếu tá Lưu Kỳ Vọng hiện lên sắc lạnh, mưu toan, chỉ một ánh liếc cũng đủ làm người xem rùng mình. Ở “Săn bắt cướp”, hình ảnh Bạch Hải Đường lại khác, gai góc, dữ dội, bất cần, nhưng không hề phẳng, không hề đơn tuyến. Mỗi vai diễn của Thương Tín đều có một chiều sâu âm thầm, như một dòng nước ngầm chảy dưới bề mặt câu chuyện.
Bên cạnh những vai đã thành dấu mốc ấy, Thương Tín còn xuất hiện trong rất nhiều bộ phim quen thuộc với khán giả như “Chiến trường chia nửa vầng trăng”, “Tình đất Củ Chi”, “Vị đắng tình yêu”, “Hai Cô Tiên”, “Blouse trắng”, “Dòng sông định mệnh”… Mỗi bộ phim là một mảnh đời, mỗi mảnh đời là một lần ông bước thêm sâu vào thế giới của con người, của những thân phận bé nhỏ, của những vui buồn không gọi thành tên.
Thương Tín thuộc về một thế hệ diễn viên mà điện ảnh Việt được nâng đỡ nhiều hơn bởi lý tưởng và lòng tin, hơn là bởi kỹ xảo. Phim khi ấy không cần lộng lẫy, chỉ cần câu chuyện tử tế và người diễn viên đủ chân thật để khán giả gửi gắm cảm xúc. Ông là một trong những gương mặt khiến người xem an tâm, chỉ cần thấy tên ông trên danh đề là có thể tin vào bộ phim.
Có những diễn viên sống trong hào quang, có những diễn viên sống trong ký ức. Thương Tín thuộc về kiểu thứ hai. Ông không cần được nhắc đến bằng những ồn ào, chỉ cần một buổi chiếu lại phim cũ, một trích đoạn được chia sẻ, một câu thoại vang lên giữa đêm muộn, là bóng dáng ông lại trở về, chậm rãi, quen thuộc, như một người cũ lâu ngày gặp lại.
Điện ảnh đã cho ông một đời rong ruổi. Ông trả lại cho điện ảnh một kho vai diễn dày dặn, bền bỉ, không phô trương mà sâu lắng. Đó là những gương mặt của người lính, của kẻ giang hồ, của người đàn ông mang nặng thời cuộc, của những số phận lênh đênh giữa đổi thay xã hội. Mỗi vai diễn là một mảnh ghép của đời sống Việt Nam qua nhiều thập niên thăng trầm.
Khi nhìn lại Thương Tín hôm nay, điều ở lại không phải là những câu chuyện ngoài lề, mà là những khuôn hình đã kịp trở thành ký ức. Là ánh mắt ông trong làn khói súng, là dáng đứng giữa ngã ba số phận, là giọng nói trầm khàn đủ để giữ lại một đoạn đời người trên màn ảnh. Ông không chỉ là một diễn viên, ông là một phần của lịch sử điện ảnh Việt Nam, của một thời phim ảnh mộc mạc, nhiều lý tưởng và đầy nỗi niềm.
Có những ánh đèn đã tắt sau buổi chiếu cuối cùng. Nhưng cũng có những ánh đèn còn ấm mãi trong lòng người xem. Thương Tín là một ánh đèn như thế, không chói lòa, không rực rỡ, mà bền bỉ, trầm lắng, đủ sáng để người ta còn tìm thấy mình trong những thước phim cũ của một thời đã xa.