Nhà thơ Y Phương, tên thật Hứa Vĩnh Sước, sinh năm 1948 tại Trùng Khánh, Cao Bằng, trong một gia đình người Tày. Ông nhập ngũ năm 1968, trưởng thành từ môi trường quân đội, sau đó học Trường Viết văn Nguyễn Du và gắn bó trọn đời với sáng tác văn học. Y Phương là gương mặt tiêu biểu của thơ ca dân tộc thiểu số Việt Nam thời hiện đại, với giọng điệu mộc mạc, sâu lắng, giàu bản sắc văn hóa miền núi. Thơ ông thấm đẫm hơi thở núi rừng, tình yêu quê hương, gia đình và cội nguồn, tiêu biểu qua các tác phẩm như “Tiếng hát tháng Giêng”, “Nói với con”. Ông từng giữ nhiều cương vị văn hóa tại Cao Bằng và được trao Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật.
Trong “Tiếng hát tháng Giêng”, Y Phương cất lên một giọng thơ không ồn ào mà bền bỉ, như hơi thở của núi rừng sau mùa đông dài. Đó là tiếng nói của con người miền cao từng đi qua chiến tranh, đói nghèo, mất mát, nhưng vẫn giữ nguyên vẹn lòng tự trọng, lòng yêu đất và niềm tin vào sự sống.
Thơ anh mộc mạc như nương ngô, con suối, tiếng đàn tính, nhưng ẩn sâu bên trong là một tầng sâu văn hóa, là đạo lý của tín ngưỡng, của cội nguồn, của cộng đồng. “Tiếng hát tháng Giêng” không chỉ là khúc hát mùa xuân, mà là lời thề thầm lặng với quê hương, với tổ tiên, với tiếng nói dân tộc. Đọc Y Phương, ta nghe rõ tiếng người miền núi đi qua thời gian, bền bỉ, lặng lẽ mà không bao giờ khuất phục.
Ngày 9/2/2022, Y Phương qua đời tại Hà Nội, để lại một dấu ấn sâu đậm trong văn học Việt Nam, đặc biệt là thơ miền núi, thơ dân tộc.
Nhân dịp tập thơ “Tiếng hát tháng Giêng” của Y PHƯƠNG được vinh danh là một trong 14 tác phẩm văn học nổi bật giai đoạn 1975-2025, VĂN HỌC CÔNG AN trân trọng giới thiệu chùm thơ nổi tiếng của ông.
——-
TIẾNG HÁT THÁNG GIÊNG
“Một năm mười hai tháng vận chuyển
bướm ong còn làm bạn với hoa
trai gái được đi về trấy hội
nhiều bạn gái lo ít bạn trai
anh nói rõ họ tên em biết
đến mùa về trồng bắp trên nương
làm không kịp nhớ tìm em với”
Bài hát ấy già lắm rồi
từ khi có núi có đồi
có nền nhà mẹ cha đã hát
con sông Qui hiếm hoi
chở người sang dào dạt
tiếng hát trẻ mãi không già
Mùa xuân này mẹ cho tháng giêng
anh em ra chiến hào
chiến hào mới đào
đất bừng máu đỏ
hướng súng ngược chiều gió…
anh em tôi chia nhau tháng giêng
riêng câu hát phần em tất cả
Dẫu em qua một vùng đảo đá
đá lô nhô như sóng triều dâng
sóng có buồn? Sao núi bâng khuâng
quê tôi còn nghèo lắm
Đất nước mệt trăm miền giặc giã
cây cầu tre gánh lúa nuôi quân
chỉ có màu chàm ở lại với dân
tình cách mạng lúc nào cũng thắm
em gái tôi mới lớn
bài hát vui em hát suốt mùa đông
Sửa khăn áo đi em
câu hát tháng giêng cất vào hoa đá
đứng vững ở đây mà chiến đấu
tựa lưng vào màu đỏ chiến hào
ta nhất quyết không lùi
cả đất nước trong bàn tay ta giữ
câu hát này thiêng liêng lắm chứ
hát bây giờ còn đề hát mai sau.
NÓI VỚI CON
Chân phải bước tới cha
Chân trái bước tới mẹ
Một bước chạm tiếng nói
Hai bước tới tiếng cười
Người đồng mình yêu lắm con ơi
Đan lờ cài nan hoa
Vách nhà ken câu hát
Rừng cho hoa
Con đường cho những tấm lòng
Cha mẹ mãi nhớ về ngày cưới
Ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời.
Người đồng mình thương lắm con ơi
Cao đo nỗi buồn
Xa nuôi chí lớn
Dẫu làm sao thì cha vẫn muốn
Sống trên đá không chê đá gập ghềnh
Sống trong thung không chê thung nghèo đói
Sống như sông như suối
Lên thác xuống ghềnh
Không lo cực nhọc
Người đồng mình thô sơ da thịt
Chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con
Người đồng mình tự đục đá kê cao quê hương
Còn quê hương thì làm phong tục
Con ơi tuy thô sơ da thịt
Lên đường
Không bao giờ nhỏ bé được
Nghe con.
1980
MÙA HOA
Mùa hoa
Mùa đàn bà
Mặt đỏ phừng
Thừa sức vác ông chồng
Chạy phăm phăm lên núi.
Mùa hoa
Mùa đàn ông
Mệt như chiếc áo rũ
Vừa vịn vừa đi vừa ngái ngủ.
