Chùm thơ của Phan Mai Hương khai thác trực tiếp không gian văn hóa Mường, từ nhịp mùa xuân, đường về quê, đến sinh hoạt cộng đồng và đời sống thường nhật. Những hình ảnh quen thuộc như nhà sàn, cầu thang, ruộng mạ, hạt mưa, rượu cần hiện diện như các điểm tựa ký ức. Ngôn ngữ thơ đan xen tiếng Việt phổ thông với từ ngữ Mường mở ra lớp nghĩa gắn với phong tục, tín ngưỡng và đời sống miền núi, tạo thành một mạch liên tục từ thiên nhiên đến gia đình, bản mường và ký ức văn hóa.
Nhà văn, Thạc sỹ văn học Phan Mai Hương sinh năm 1965, dân tộc Mường, quê Hòa Bình (Phú Thọ), hiện sống và viết tại Hà Nội. Chị là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam với các tác phẩm tiêu biểu ở nhiều thể loại như: “Sóng đá”, “Chuông gió”, “Miền hồ xa thẳm”, “Kịch Vũ Như Tô của Nguyễn Huy Tưởng”, “Chín vía gọi về”, “Hải trình nhà giàn”, “Con nhện bên khe cửa”, “Cầu thang không có chín bậc”; tiểu thuyết “Cơn dông bay ngang qua cửa sổ” (2025).
Các giải thưởng văn học của Phan Mai Hương gồm: Giải Ba Hội nhà Văn Việt Nam – văn học biển đảo từ 1975–1920; hai Giải thưởng văn học nghệ thuật của Hội VHNT các Dân tộc Thiểu số Việt Nam (tập tùy bút và bút ký; tập truyện ngắn); Giải Tư cuộc thi “Truyện ngắn Hay Vì trẻ thơ”; Giải Nhì truyện ngắn cuộc thi “Rừng quốc gia Cúc Phương & Hội VHNT Ninh Bình”; Giải Nhì truyện ngắn 05 năm tỉnh Hòa Bình; Giải Tư Lý luận Văn học 05 năm tỉnh Hòa Bình; Giải Tư cuộc thi viết Nông thôn đổi mới tỉnh Bắc Cạn; Giải Tư văn hóa du lịch tỉnh Hòa Bình; Giải Nhì 05 năm Văn học đề tài Hải Quân; Tặng thưởng Tác phẩm Văn học Nghệ thuật tiêu biểu của Bộ VH TT&DL; và Tặng thưởng 50 tác phẩm Văn học nghệ thuật tỉnh Hòa Bình tiêu biểu, xuất sắc 50 năm sau ngày đất nước thống nhất (30/4/1975–30/4/2025).
——-
XUÂN VỀ MƯỜNG
Hương xuân thấm ngọt rễ
Mềm thớ đất thơm môi
Mùa sinh mùa ấm áp
Đợi mầm lớn khôn thôi
Tầng hương thơm tầng lá
Lộc nõn nhú tràn cây
Mầm xanh ngủ nanh nhỏ,
Ủ miệng vỏ nứt dầy.
Xuân về đồng khoe áo
Dảnh mạ vẫy tay non
Len lén cuộn sương núi
Nhắc mùa đông hãy còn
Mưa rơi như sương rơi
Sương mưa bay ngang trời
Đào nụ say mắt môi
Mắt môi say lộc biếc
Ai ngang qua xứ Mường
Đá níu chân người lạ
Rượu say cùng men lá
Nồng nàn say mùa xuân.
CON VỀ MƯỜNG.
Về quê Mường,
Con bỏ dép,
Trèo chín bậc cầu thang.
Cây cột sàn có mắt gỗ bóng đẹp như mây
Con mọt gặm gỗ cọt kẹt đâu đây
Con đưa tay bứng một nhúm cứt mọt
Bứng yêu thương mang theo đường xa
Chín bước chân là vượt qua ngọn núi trước nhà,
Vẫn không ra khỏi mắt gỗ dõi theo nhấp nhánh.
*
Con bay cao hơn ngọn núi cao vút của Mường
Gói mùa hạ cơn gió thênh thang,
Bứng hạt mưa mùa xuân thưng dày vách nứa.
Cầm mùa đông buốt trắng miền sương muối,
Cất mùa thu con ốc nhồi vàng óng béo mỡ màng
Con mang câu hát Rằng Thường quấn quyện chân cầu thang.
Tết đến thì dựng Cây Nêu đi qua mùa Cơm Mới.
*
Trăng tàn thì hạn trăng tán thì mưa
Cây mạ gầy guộc,
Thân đổ ngang mặt bùn thâm màu gió bấc.
Mẹ mong trời mưa rây còn tra đỗ gieo lạc
Chị đợi đến tháng Mười làm đám cưới đồ hông xôi.
*
Hạt mưa đợi trông
Hạt mưa đi theo cọn nước dộc suối
Hạt mưa lóng lánh như vàng
Hạt mưa trắng trong như ngọc
Hạt mưa,
Hạt nước mắt của mường gọi con về Mường.
RƯỢU CẦN CỦA MƯỜNG
Hạt nếp
Gia* nựng đất ủ hạt sương cày vỡ
Mế* lấy vỏ trấu gói gém bốn mùa xuân hạ thu đông
Gói bão dông ủ quả men say nghiêng trời lệch đất
Uớp thơm đủ ba trăm sáu mươi lăm vầng mặt trời nồng nã.
Eng chụm bàn tay, bứng ngọn suối dắt về bản
Ún vác ống bương đựng nước máng mang về.
*
Rượu dãi dề
Nằm đợi mùa xuân
Ngày cho men ủ nắng,
Đêm cho rượu phơi sương,
Giọt giọt lên hương ngọt ngấm say môi mềm
Nắng xuân
Lóng lánh khuôn gương màu hường
Bừng hạt men nuôi ấm hạt lửa
Giấu ánh nhìn nhóng nhánh vào chum
Rượu tràn mênh mang giấc mơ của rượu.
*
Mưa xuân,
Tãi hạt mưa
Tưới vào câu thơ viết dở
Đất và trời nồng nàn hơi thở
Cho hương rượu cần lên hương.
P/s : chú thích : Mế: mẹ, bà; Gia : bố, cha; Eng: anh trai, anh yêu; Ún: em gái, em yêu.
