Nhà thơ Nguyễn Đức Mậu ra đi đột ngột, mang theo một đời sống lặng lẽ và tử tế. Nhưng những câu thơ “mặc áo lính” của ông vẫn ở lại, như ký ức không thể khép lại của một thế hệ.
Ngày 7/4/2026, tin nhà thơ Nguyễn Đức Mậu qua đời đến bất ngờ, nhà thơ Ngô Đức Hành thông báo. Không ốm đau, không báo trước. Một người lính đã đi qua chiến tranh, cuối cùng lại rời đi lặng lẽ trong hòa bình.
Nhưng có lẽ, với những người như ông, sự ra đi chưa bao giờ là kết thúc.
TỪ NGƯỜI LÍNH ĐẾN NHÀ THƠ
Sinh năm 1948 tại Nam Định, Nguyễn Đức Mậu nhập ngũ khi mới ngoài hai mươi tuổi. Ông bước vào chiến tranh không phải với ý thức sẽ trở thành nhà thơ, mà như bao người lính khác, đi qua những năm tháng ác liệt nhất của đất nước. Chính chiến tranh đã chọn ông.
Ông viết trong hành quân, viết giữa rừng, viết sau những lần chứng kiến cái chết cận kề. Những câu thơ đầu tiên ông viết như để giữ lại những điều nếu không kịp ghi sẽ có thể mất đi mãi mãi.
Từ đó, một giọng thơ hình thành, mang theo sức nặng của trải nghiệm mà không một trường lớp nào có thể dạy.
CÂU THƠ MẶC ÁO LÍNH
Nguyễn Đức Mậu không viết về người lính theo cách đứng ngoài nhìn vào. Ông viết từ bên trong. Thơ ông có những chi tiết rất nhỏ: một giấc ngủ chập chờn, một tấm áo bạc màu, một cái tên khắc vội trên đá. Nhưng chính những điều nhỏ bé ấy lại tạo nên một cảm giác về sự mất mát lớn lao.
Người ta từng nói thơ ông là “câu thơ mặc áo lính sờn vai”. Có lẽ đúng. Vì trong thơ ông, chiến tranh không hiện ra bằng tiếng súng, mà bằng những dấu vết còn lại trên con người. Ông không cần nói nhiều về cái chết. Chỉ cần một hình ảnh thôi, là đủ.
MỘT ĐỜI SỐNG TỬ TẾ
Trong đời sống, Nguyễn Đức Mậu được nhớ đến như một người hiền lành, kín đáo, không phô trương. Ông từng công tác tại Văn nghệ Quân đội, gắn bó với nhiều thế hệ cầm bút. Những người trẻ tìm đến ông không phải để nghe những lời dạy lớn lao, mà để nhận được một sự động viên rất nhẹ. Ông không nói nhiều, nhưng sự hiện diện của ông đủ khiến người khác yên tâm. Có những người sống mà không tạo ra tiếng động. Nhưng khi họ rời đi, khoảng trống để lại thì rất rõ.
Sau 1975, khi đất nước hòa bình, nhưng thơ Nguyễn Đức Mậu không rời khỏi đề tài chiến tranh. Ngược lại, nó trở nên lặng hơn, sâu hơn. Chiến tranh trong thơ ông không còn là sự kiện, mà là ký ức. Nó hiện diện trong những khoảng trống, trong những điều không nói ra. Có lẽ vì thế, đọc thơ ông, người ta không thấy tiếng súng, nhưng vẫn cảm nhận được một điều gì đó chưa bao giờ thật sự khép lại.
Nguyễn Đức Mậu đã được trao Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật, Giải thưởng ASEAN. Nhưng những điều đó, sau cùng, chỉ là ghi nhận. Điều còn lại, rõ hơn, là những câu thơ. Những câu thơ chân thật đến tận sau cuối.
VĂN HỌC CÔNG AN xin giới thiệu một trong những bài thơ hay nhất của nhà thơ NGUYỄN ĐỨC MẬU
MÀU HOA ĐỎ
Có người lính
mùa thu ấy ra đi từ mái tranh nghèo
có người lính
mùa xuân ấy ra đi từ ấy không về
Dòng tên anh khắc vào đá núi
mây ngàn hoá bóng cây che
chiều biên cương trắng trời sương núi
mẹ già mỏi mắt nhìn theo
Việt Nam ơi! Việt Nam!
núi cao như tình mẹ bốn mùa tóc bạc nỗi thương con
Việt Nam ơi! Việt Nam!
ngọn núi nơi anh ngã xuống
rực cháy lên màu hoa đỏ phía rừng xa
rực cháy lên màu hoa đỏ trước hoàng hôn…
