Chùm thơ của Chu Hoàng Sinh, tác giả trẻ đang công tác tại Lữ đoàn 234 (Gia Lai), viết về đời sống văn hóa Jrai trong chuyển động hiện tại, từ giảng đường, phố thị đến buôn làng, lễ tục và nhịp lao động. Ba bài thơ đặt con người giữa luật tục, tình yêu, mùa vụ và sự đổi thay, với ngôn ngữ tiết chế, giàu chất liệu bản địa.
HUYỀN THOẠI TỰ VIẾT
Em
không còn là cô gái nhỏ Jrai
Quẩn quanh cả một đời
giữ bếp lửa dần tàn,
Bước ra từ Plei
Giữa giảng đường phố xa,
mang theo giọt mắt nâu
Màu rừng sâu những đêm nghe sử thi chưa đủ,
Khung cửi dáng mẹ đan
vẫn thơm mùi khói bếp
Hoa văn hình quả trám nay xoay lại nhịp nhàng
In đường tà váy mới,
Xuân đến góc phố
dưới ánh đèn vàng rộ
đâu còn tàn lửa bập bùng,
Nhịp chiêng nguồn lại vang vọng
Một lần chạm tay em
Điệu xoang dồn như vòng tròn bất tận
nối miền xuôi, miền ngược,
Đôi chân trần lội suối ngày nào
Gùi cà phê cong lưng cùng mẹ
nay giày cao gót,
vẫn đứng vững
như nàng Chư H’dông hoá núi (1),
Vươn mình giữa phố xuân, ngực căng gió ngàn.
Em tự viết sử thi đời mình
Bằng nhịp ching kram (2) đập trong lồng ngực trẻ,
Cùng em trên chuyến xe đêm xé bụi đỏ
Lửa Ning-nang(3) cháy rực dẫn đường,
Plei đón em,
bằng nụ cười mẹ
và men rượu cần
Cong vít dưới ngọn Nêu
vừa đủ ấm
để nhớ mình là ai.
(1) Thiên tình sử giữa Nàng Chư H drông là con gái của một vị tù trưởng giàu có và quyền uy cùng người yêu của nàng tên là Rơ lan Ly.
(2) Ching kram: một loại nhạc cụ rất đặc biệt, chỉ dành riêng cho phụ nữ, đó là chiêng tre (Ching Kram).
(3) Tết ning nang: khoảng thời gian “ăn năm uống tháng” sau khi lúa đã về kho.
MÙA HOA TUYẾT
Bà kể chuyện xưa,
gùi củi nặng
Sao bằng
lời hứa hôn trĩu vai người đàn bà nhỏ,
Luật tục mẫu hệ
chảy trong máu bao giờ sao kể siết,
Em giữ bếp, giữ nhà, giữ họ
Nhưng chẳng giữ được giấc mộng hoá trời xanh,
Yêu anh người Jrai cùng hệ,
Như nắng tháng Ba chẳng thể đợi mưa nguồn,
Ta chỉ biết nhìn nhau qua lời thề của núi
Vòng đồng đính ước
Phạt “tơ-lơi”
Ngăn lối, cản đường
Gói gió tháng Chạp vào lòng đất nứt,
Như nhánh cà phê rũ lá
đợi nước về.
Gió cao nguyên thổi bùng lên khát vọng Nắng mùa xuân lại sưởi ấm buôn làng
Nhịp sống mới
gột rửa dần định kiến,
Hoa tuyết cà phê
Bật trắng chốn đại ngàn
Tết lên chiêng tìm lối về chưa cũ,
Trời xuân này
Gọi tỉnh những cơn mê
HỒN CHIÊNG XUÂN
Cuối đông,
Nhà rông lặng lẽ, sương giăng
Lửa tàn chậm bên chân tượng đẽo,
Chiêng Aram mở cửa,
Dẫn những hồn người
Về lại Yàng apui,
Người làng nhớ rẫy
Như nhớ khúc ca cũ đã bay đi
Rồi pháo hoa bùng lên,
Đàn T’rưng cùng chiêng cổ trầm hùng
Ánh đèn say bóng đổ vòng xoang,
Men rượu cần cong vành môi gái nhỏ,
Tay trong tay
Đêm xuân không biên giới.
Để sớm mai cởi váy,
Em thay áo màu đất đỏ bazan
Trong gùi là cơm lam mẹ nướng,
Muối, lá rừng
Và lời dặn của cha:
“Cái bụng thẳng ngay
Như Kơ-nia giữa gió”
Em biết đếm mùa rẫy,
Nghe chiêng gọi nhỏ,
Và nhớ cách
Giữ lửa
Cho men rừng không nguội.
Nắng xuân mở đất,
Những góc rẫy thở mầm non.
Tết về,
Bếp lửa reo
Trong những ánh mắt “ană plei” (4),
Chiêng gọi,
Tròn tháng Wor (5)
Dắt con cháu mùa phát rẫy chờ mưa .
(4): dân làng theo tiếng jrai
(5): tháng Vo: tháng quên của người Jrai.
Là tháng cuối cùng trong năm theo lịch Jrai. Đây cũng là thời điểm để vui chơi, tế lễ, chuẩn bị chào đón năm mới.
